Archeologen hebben uitzonderlijk goed bewaarde houten constructies uit de Romeinse tijd ontdekt in Berg, een deelgemeente van Tongeren. Mogelijk gaat het om onderdeel van een aquaduct. Het zou de eerste keer zijn dat er een houten onderdeel waar water in gewonnen werd voor een aquaduct teruggevonden wordt in Vlaanderen. Daarnaast zijn nog oudere sporen teruggevonden, die mogelijk teruggaan tot de tijd van Ambiorix en Caesar en die verder onderzocht zullen worden.

"Het Romeinse hoofdstuk uit het Verhaal van Vlaanderen spreekt nog steeds tot de verbeelding", zegt Vlaams minister Ben Weyts. "We hadden grote hoop voor de site in Berg en deze eerste resultaten zijn alvast prikkelend."

In Berg ligt een van de belangrijkste archeologische sites van ons land. Het Vlaams Agentschap Onroerend Erfgoed voert er al jaren onderzoek uit, omdat er vermoedelijk ooit een belangrijk machtscentrum van de Eburonen gelegen was. Deze zomer ging het onderzoek een nieuwe fase in. Tussen 25 juni en 8 juli werden er door ARON bv 3 proefsleuven aangelegd van telkens 2 meter breed en gemiddeld wel 85 meter lang. Ook een onderzoeksteam van de Vrije Universiteit Brussel deed mee en nam bodemstalen om onder meer ouderdomsbepaling te kunnen doen. Daarnaast waren er ook archeologen van het Gallo-Romeins Museum en metaaldetectoristen betrokken.

De proefsleuven hebben nu hun eerste resultaten opgeleverd: er werden uitzonderlijk goed bewaarde houten constructies uit de Romeinse tijd aan het licht gebracht. Eén van de eikenhouten planken kon dankzij dendrochronologisch onderzoek al gedateerd worden aan het einde van de 1ste eeuw na Christus: de laatste groeiring van de boom dateert van het jaar 68. Het gaat om zorgvuldig aangelegde houten installaties op de overgang tussen zand- en kleilaag. Mogelijk dienden zij om grondwater dat uit de helling opwelde op te vangen en te geleiden: het zou dan het begin of een deel van een aquaduct kunnen geweest zijn voor Tongeren of een andere Romeinse nederzetting in de omgeving. Als dat bevestigd wordt, dan is dat de eerste keer dat zo een houten constructie teruggevonden wordt in Vlaanderen en mogelijks zelf in Noordwest-Europa.

Het onderdeel van een aquaduct dat water uit de hellingen haalt, is doorgaans uitgehouwen in rots of steen, maar toch vertonen de houten constructies in Tongeren-Berg dezelfde kenmerken. Het zijn eigenlijk houten galerijen uit een regelmatig patroon van horizontale eiken balken waarop met pen-en-gatverbindingen houten stijlen zijn bevestigd. Tegen deze stijlen werden houten planken geplaatst die de zandige wanden van de greppels stabiliseerden en tegelijk de infiltratie van grondwater mogelijk maakten. Op verschillende plaatsen was nog zichtbaar dat de planken schuin waren opgesteld om zo water naar de gracht te geleiden. De constructies waren ongeveer 85 centimeter breed en zijn lokaal tot een hoogte van 75 centimeter bewaard gebleven.

In de komende maanden zullen specialisten alle houten elementen verder analyseren op bewerkingssporen, merktekens en houtverbindingen. Dit onderzoek kan meer inzicht verschaffen in de manier waarop de constructies werden gebouwd en in de technische kennis van de mensen die ze bijna 2.000 jaar geleden aanlegden. Het houtensemble zal zo bijdragen aan de kennis van Romeins houtgebruik en houtbouw in de regio Tongeren en binnen de ruimere context van Romeins Noordwest-Europa. Om de functie van de houten constructies beter te begrijpen, werden trouwens ook tal van milieu- en landschapsstalen verzameld. Stuifmeel- en kiezelwierenonderzoek kan inzicht geven in de vegetatie, de waterhuishouding en de leefomgeving uit de Romeinse tijd.

De onderzoekers vonden trouwens ook sporen uit andere hoofdstukken van het Verhaal van Vlaanderen. Zo werden er grachtstructuren uit de 16de en 18de eeuw aangetroffen en zelfs 2 schuttersputten uit de Tweede Wereldoorlog.

De archeologische opgravingen in Tongeren-Berg waren gestart met de hoop om sporen te vinden van een legendarische Gallische vestiging die gelinkt wordt aan Ambiorix en een winterkamp van Julius Caesar. Die hoop leeft nog steeds, want onder de uitgegraven greppels uit de 1ste eeuw na Christus zijn nog oudere sporen teruggevonden. Concreet gaat het om een vermoedelijke greppel en een paalkuil. Natuurwetenschappelijk onderzoek zal moeten uitwijzen hoe oud deze sporen precies zijn en of het gaat om sporen uit de tijd van Ambiorix.

"Al deze nieuwe ontdekkingen onderstrepen hoe dan ook het grote archeologische potentieel van de site. Wanneer alle onderzoeksresultaten zijn verwerkt en in hun bredere landschappelijke en historische context zijn geplaatst, zal duidelijker worden welke rol Tongeren-Berg precies heeft gespeeld in de eeuwen rond het begin van onze jaartelling."